Zawód Opiekun Medyczny

Kompetencje opiekuna

Opinia w sprawie kompetencji opiekunów medycznych do wykonywania czynności pielęgnacyjnych nie objętych podstawą programową kształcenia w zawodzie opiekun medyczny

pobierz opinię

 

Polski system wsparcia społecznego jako rynek pracy dla opiekuna medycznego

System ochrony zdrowia ma na celu zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnację oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczenie.

Celem systemu pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. W znacznej mierze dotyczy to osób w podeszłym wieku, które z powodu choroby skutkującej niepełnosprawnością są bezradne i nie potrafią samodzielnie zorganizować sobie życia.

Osoby starsze i niesamodzielne, potrzebują najczęściej uzupełniających się świadczeń z obu systemów. 

Polityka zdrowotna,
także w zakresie opieki nad ludźmi w podeszłym wieku jest domeną Ministerstwa Zdrowia i samorządów: województwa, powiatu i gminy. Świadczenia są opłacane z obligatoryjnych, powszechnie obowiązujących składek na ubezpieczenie zdrowotne. Płatnikiem jest Narodowy Fundusz Zdrowia, który finansuje świadczenia zdrowotne, realizowane w formie opieki: 

Pielęgniarska opieka domowa (przez Narodowy Fundusz Zdrowia zwana pielęgniarską opieką długoterminową)– to świadczenie zdrowotne oferowane osobom przewlekle i obłożnie chorym w ich środowisku domowym. Opieka ta kierowana jest do osób ze znacznie ograniczoną zdolnością do samoopieki, w każdym wieku i z każdą jednostką chorobową. Opieką w domu obejmowane są osoby, które nie kwalifikują się do lecznictwa stacjonarnego, a wymagają systematycznej i wzmożonej opieki pielęgniarskiej.

Stacjonarną i domową opieką długoterminową, według zasad ustalonych przez NFZ, nie może być objęta osoba jedynie niezdolna do samoopieki (nie potrzebuje wzmożonej opieki medycznej), która kwalifikuje się do pobytu w domu pomocy społecznej. 

System pomocy społecznej
Drugim kreatorem polityki społecznej jest Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej ale również samorządy: województwa, powiatu i gminy. 
Świadczenia są realizowane przez miejskie i gminne ośrodki pomocy społecznej oraz przez powiatowe centra pomocy rodzinie. Finansowane są przez gminy i z Budżetu Państwa. 

Oferowana jest pomoc finansowa, rzeczowa i usługi opiekuńcze.
Usługi opiekuńcze są współfinansowane przez podopiecznego, w wysokości proporcjonalnej do jego dochodów. Koszt godziny opieki i zasady współfinansowania przez podopiecznego, ustala Gmina. Usługi opiekuńcze są realizowane w dwóch formach:

Zgodnie z Art. 54. ust. 1 ustawy o pomocy społecznej mieszkaniec DPS to osoba wymagająca całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogąca samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie domowych usług opiekuńczych. 
Oznacza to, że zakres pomocy DPS dotyczy podstawowej pielęgnacji (utrzymanie higieny ciała, pomoc w przemieszczaniu i pomoc w przyjmowaniu posiłków) oraz innych usług bytowych i wspomagających.

Art. 54 tej ustawy stanowi, że osoba wymagająca wzmożonej opieki medycznej kierowana jest do Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego lub Zakładu Pielęgnacyjno-Opiekuńczego. 

Zasadą konstytucyjną wyrażoną w ustawodawstwie jest, że mieszkaniec domu pomocy społecznej ma prawo do takich samych świadczeń zdrowotnych jak gdyby mieszkał w swoim prywatnym mieszkaniu, tj. do opieki szpitalnej, lekarza rodzinnego, pielęgniarki rodzinnej, pielęgniarki opieki długoterminowej domowej oraz stacjonarnej i domowej opieki paliatywno-hospicyjnej. 

Praktyka dowodzi, że opiekun medyczny znajdzie zatrudnienie w obu systemach, we wszystkich jednostkach organizacyjnych które realizują świadczenia zdrowotne i usługi opiekuńcze na rzecz osób niepełnosprawnych, chorych i niesamodzielnych, jak również w ramach własnej działalności gospodarczej.

 

Koncepcja opieki – pielęgnacja kompensacyjna

Idea przewodnia : zmniejszanie niesamodzielności poprzez kompensację utraconej sprawności

Celem ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych jest ratowanie i przedłużanie ludzkiego życia, a celem opieki długoterminowej jest bezpieczeństwo i jakość życia chorych osób niesamodzielnych.. 

Priorytetem jest wspomaganie jak najdłuższej lub stałej obecności chorej i niesamodzielnej osoby, w swoim środowisku, w rodzinie, a także jej bezpieczeństwo i jakość życia. 
Przedmiotem oddziaływania pielęgniarek i personelu opiekuńczego są tkwiące w człowieku rezerwy biologiczne, psychiczne, które mogą być wykorzystane do zwiększenia samodzielności. Tak więc podstawowa, w systemie ochrony zdrowia, zasada deficytu zdrowia zostaje zastąpiona, w opiece długoterminowej zasadą kompensacji. Kompensacja oznacza tu ograniczanie obiektywnie istniejącego lub subiektywnie odczuwanego przez osoby chore deficytu samoopieki i równoważenie go działaniem innym, znoszącym go. Obok pomocy fizycznej i wsparcia psychicznego, istotne znaczenie ma tu wykorzystanie nowoczesnych technologii - środki pomocnicze, sprzęt wspomagający codzienną aktywność i pielęgnację.

Koncepcja pielęgnacji kompensacyjnej (E.Szwałkiewicz), sformułowana została w oparciu o teorię hierarchii potrzeb ludzkich Abrahama Maslowa i teorię potrzeb człowieka Tomasza Kocowskiego, zawiera elementy koncepcji pielęgnowania Dorothy Orem (deficyt samoopieki), Calisty Roy (efekt adaptacji założony i osiągnięty w wyniku pielęgnowania), oraz Moniki Krohwinkel (wspierający proces pielęgnowania). 

Potrzeba w pielęgnacji kompensacyjnej oznacza to bez czego trudno się obejść, czyli wymagania konieczne do życia. Tak rozumiana potrzeba, to odczuwana konieczność, niezbędność i oznacza stan w którym bez określonego przedmiotu lub określonej osoby nie można normalnie funkcjonować. Pojęcie „hierarchia potrzeb” w psychologii oznacza stopniowanie potrzeb od potrzeb podstawowych do potrzeb wyższego poziomu, które aktywizują się dopiero po zaspokojeniu potrzeb niższych. 
Pielęgnacja kompensacyjna uwzględnia, potwierdzoną w badaniach psychologicznych, hierarchiczność potrzeb i zakłada, że osoba pielęgnująca w pierwszym rzędzie zajmuje się potrzebami fizjologicznymi osoby objętej opieką i jej bezpieczeństwem, szczególnie kontekście zagrożeń zdrowotnych. 
Tylko wtedy gdy zabezpieczone są podstawowe potrzeby życiowe, np. potrzeba jedzenia, wydalania, pielęgniarka czy opiekun mogą w miarę możliwości pomagać w realizacji potrzeb wyższego rzędu, np. podtrzymania aktywności społecznej, w tym przynależności, szacunku i uznania, samorealizacji. 
W związku z tym można powiedzieć, że pielęgnacja kompensacyjna skupia się przede wszystkim na podstawie „Piramidy Maslowa” i oznacza pomoc w niezbędnych regularnie powtarzanych czynnościach dnia codziennego w zakresie:

Ponieważ pielęgnacja dotyczy podstawowych potrzeb praktyki ale także w założeniach do ustawy nazywa się ją pielęgnacją podstawową.

Klientem opieki długoterminowej jest osoba, która jednocześnie doświadcza przewlekłego deficytu zdrowotnego, niepełnosprawności i niesamodzielności, odpowiednią dla niej formułą opieki jest zespołowe oddziaływanie osób udzielających świadczeń zdrowotnych, rehabilitacyjnych i opiekuńczych. Koncepcja pielęgnacji kompensacyjnej odnosi się do zawodowej działalności pielęgniarek, opiekunów oraz terapeutów i stanowi najistotniejszą część kompleksowej opieki długoterminowej, gdyż umożliwia adaptację do zmienionych, w związku z chorobą czy urazem, warunków życia.
Osoba niesamodzielna jako biorca opieki, a pielęgniarki, opiekunki, terapeuci jako świadczeniodawcy zakładają wspólny cel – kompensowanie utraconej sprawności i adaptację do zmienionych uwarunkowań życiowych. Wynika stąd obowiązek osoby niesamodzielnej aktywnego współdziałania w procesie pielęgnacji i opieki, przeciwdziałania zagrożeniom oraz dążenia do zwiększania własnej samodzielności. Niesamodzielność nie zwalnia z odpowiedzialności za własne zdrowie i życie.

Pielęgnacja kompensacyjna – jest koncepcją profesjonalnego, zespołowego postępowania pielęgniarek, opiekunek i terapeutów w opiece długoterminowej nad niesamodzielnym człowiekiem i odnosi się do jego podstawowych potrzeb oraz adaptacji do warunków życia zmienionych chorobą i niepełnosprawnością. Obejmuje zakres zadań, wiedzy i umiejętności, który ma na celu:

Osoby pielęgnujące mają świadomość społecznego znaczenia swego oddziaływania i wpływu na tworzenie warunków do zwiększania niezależności chorej osoby niepełnosprawnej, a osoba objęta opieką jest świadoma swej odpowiedzialności za własne zdrowie i życie wyrażającej się w naturalnym obowiązku samoopieki. Takie podejście w końcowym efekcie odnosi się do zwiększenia wydolności systemowej w zabezpieczaniu opieki nad chorymi osobami niesamodzielnymi i ekonomizacji opieki (rozwój opieki domowej).
Efekt humanitarny wyraża się w trosce personelu pielęgniarskiego i opiekuńczego o człowieka, który z powodu choroby lub urazu ma zaburzony mechanizm przystosowywania się do środowiska i bez pomocy innych osób nie może przetrwać. 

Efekt ekonomiczny pielęgnacji kompensacyjnej – to adaptacja człowieka do jego środowiska, brak kosztów leczenia powikłań wynikających z zaniedbań pielęgnacyjnych (np. odleżyny, zapalenia płuc, przykurcze, urazy, niedożywienie i odwodnienie) i obniżenie kosztów osobowych opieki.

 

Przymus bezpośredni – uwarunkowania prawne a praktyka

Stosowanie przymusu bezpośredniego jest formą naruszenia wolności osobistej człowieka, dlatego przepisy prawa w Polsce szczegółowo precyzują w jakich okolicznościach i w jaki sposób można go stosować.
Podstawowe akty prawne

Zgodnie z Art. 18 powyższej ustawy przymus bezpośredni wobec osób z zaburzeniami psychicznymi można stosować tylko wtedy, gdy osoby te dopuszczają się zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu własnemu, życiu lub zdrowiu innej osoby, bezpieczeństwu powszechnemu lub w sposób gwałtowny niszczą lub uszkadzają przedmioty znajdujące się w ich otoczeniu.
Przepisy ustawy upoważniają do zastosowania przymusu bezpośredniego w sytuacjach:

Decyzję o zastosowaniu przymusu bezpośredniego podejmuje lekarz, odnotowując ten fakt w dokumentacji medycznej. W sytuacjach wymagających natychmiastowej interwencji decyzję o zastosowaniu przymusu może podjąć pielęgniarka, o czym powinna niezwłocznie powiadomić lekarza.
Dopuszczalne środki przymusu bezpośredniego:

Przymus bezpośredni może trwać maksymalnie nie dłużej niż 4 godziny. W uzasadnionych przypadkach lekarz, po osobistym badaniu pacjenta może przedłużyć unieruchomienie na następne okresy 6 – godzinne. 

Pielęgniarka w przypadku zastosowania unieruchomienia ma obowiązek kontrolować stan somatyczny i psychiczny pacjenta co 15 minut również w czasie snu tej osoby. Adnotację o stanie osoby zamieszcza w karcie obserwacji.
Niebezpieczeństwa zastosowania przymusu bezpośredniego:

Na żądanie lekarza do pomocy w stosowaniu unieruchomienia są zobowiązani pogotowie ratunkowe, policja i straż pożarna.
Praktyczne wskazówki przy stosowaniu unieruchomienia:

 


Wszystkie treści, zdjęcia oraz grafiki zamieszczone na stronie Polskiej Szkoły Opiekunów Medycznych, chronione są prawem autorskim. Kopiowanie, powielanie, przetwarzanie oraz jakiekolwiek wykorzystanie, jest zabronione bez zgody administratora serwisu.